بهترین شیوه ها و راهکارهای جذب فرزندان به نماز
مخاطبشناسی
قبل از هر چیز شناخت روحیه نوجوان و علایق او گرایشات و خواستههایش میتواند کمک مؤثری در برنامهها و رسیدن به اهداف داشته باشد.
شناخت مخاطب و روحیات او و اینکه چه مقدار تکلیفپذیری دارد، حائز اهمیت است و باید راهکارهای متناسب با آن پیش برود.
← حدیثی از پیامبر
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) جهت یادگیری فرآیند نماز و نهادینه شدن تدریجی این امر در نهاد کودک و نوجوان به گونهای که بر ضمیر کودک نقش ببندد، چنین سفارش میفرماید:
«وقتی کودک سه ساله شد به او امر کن هفت بار «لا اله الا الله» بگوید و وقتی به سن سه سال و هفت ماه و بیست روز برسد، باید به او یاد دهید که هفت بار «محمد رسول الله» بگوید و در چهار سالگی هفت مرتبه «(صلیاللهعليهوآلهوسلم)» را تکرار کند و در پنج سالگی اگر [۱] راست و چپ خود را تشخیص داد، او را در برابر قبله قرار داده و به او سجده نمودن را بیاموزید ... و وقتی به سن هفت سالگی رسید، او را به نماز خواندن فرا خوانید».
← توضیح حدیث
این حدیث شریف مراحل دقیقی را به صورت گامبهگام و براساس سن و اقتضای ظرفیت وجودی کودکان بهگونهای که مورد پذیرش کودک باشد، نشان میدهد. علاقهمند نمودن دانشآموزان به نماز نیز باید به صورت گامبهگام و با رعایت اصول تربیتی خاص انجام شود. فشار آوردن بیش از حد به نوجوان جهت ادای این فریضه گرچه ممکن است در کوتاه مدت جواب دهد، ولی ممکن است موجب دلزدگی نوجوان گردد؛ حتی این امر در برخورد و مواجهه با بزرگسالان جامعه نیز صادق است. آنجا که معصوم (علیهالسلام) میفرماید: ایمان ده مرحله و پله است و مبادا کسی که در پله و مرحله بالاتری است، دیگری را که در مرحله پایینتری است به آنچه که فوق توان اوست وادارد، نشان از این مطلب میدهد.
فراهم آوردن روحیه مذهبی در نوجوان
باید روحیه مذهبی را در نوجوانان ایجاد کرد، در این صورت نوجوان با انگیزه و علاقه تمام به برنامههای عبادی خود (از جمله نماز) میپردازد. بدون ایجاد و روحیه مذهبی هیچ عاملی نوجوان را به نماز علاقهمند نخواهد کرد.
عوامل مؤثر در ایجاد روحیه مذهبی دانشآموزان
عوامل مؤثر در ایجاد روحیه مذهبی دانشآموزان، عبارتاند از:
الف. استفاده مطلوب از ساعات درس دینی و بهکارگیری معلمان و دبیران باتجربه، خوش برخورد و صمیمی و بهکارگیری روش تدریس مناسب و جذاب.
ب. تشکیل جلسات مذهبی خارج از مدرسه با شرکت داوطلبانه دانشآموزان علاقهمند و تنظیم برنامههای مذهبی مناسب (نظیر آموزشهای دینی، گردشهای دستهجمعی، اجرای سرودهای مذهبی، تئاترهای سازنده، مطالعه قصهها و داستانهای دینی، مشاهده فیلمهای سودمند با مضامین مذهبی.
عوامل یادشده در ایجاد انگیزه و تقویت روحیه مذهبی در دانشآموزان قطعاً مفید و مؤثر واقع خواهد شد.
ایجاد انس با دانشآموزان
برای اینکه در نوجوانان و دانشآموزان تأثیرگذار باشیم و نفوذ کنیم، باید در قدم اول با یکایک آنان مأنوس باشیم و با محبت و ادب آنان را به خود جلب کنیم، دانشآموزی که مربی خود را دوست داشته باشد به حرفهای او کاملاً گوش میدهد و علاقهمند به رفتار و تقلید از کارهای او میشود. توجه داشته باشیم که دو صد گفته چون نیمکردار نیست.
نقش الگوهای رفتاری برای نوجوانان بسیار مهم است و لذا باید در قدم اول والدین و بعد مربیان و معلمان بزرگوار خودشان در نمازها حاضر شوند و آن را جدی و مهم تلقی بگیرند و از نماز به بزرگی و عظمت یاد کنند و با خوشحالی و نشاط در نماز حاضر شوند. رفتار مربیان و اولیا نباید طوری باشد که دانشآموز احساس کند آنها فقط برای رفع تکلیف نماز میخوانند و نماز لذت و شیرینی ندارد.
تشویق و تأیید کلامی و مادی
برای اینکه دانشآموزان به نماز علاقهمند شوند، باید سعی کنیم آنان را مورد تشویق کلامی و مادی قرار دهیم؛ به عنوان مثال سعی شود دانشآموزانی که اهل نماز هستند، مورد اکرام و تشویق قرار گیرند و اگر دانشآموز قدمی به سوی نماز برداشت، مورد تأیید و تشویق قرار گیرد تا قدم بعدی را بردارد. در این رابطه باید بسیار دقت نمود تا تشویقها به اندازه و حسابشده باشد و افراط و تفریط صورت نگیرد. از تنبیه برای افرادی که به نماز روی نمیآورند استفاده نشود. سعی کنیم با آنها دوست شویم، نقاط مثبت آنها را بیان کنیم و غیر مستقیم و در غیر حضور دیگران و به شکل تدریجی آنها را با فرهنگ نماز آشنا کنیم.
اول مدرسه
فراهم آوردن امکانات و تهیه مقدمات نماز (نظیر دستشوییهای تمیز و بهداشتی، آب گرم برای وضو)
برگزاری جشن تکلیف برای دختران و پسران در مدارس.
جذاب کردن نماز خانه مدارس( استفاده ازکتب مقدس ، فرش های مناسب ، نورپردازی و دکوراسیون مذهبی ، رعایت بهداشت و معطر بودن) .
نظیر مسابقات اذان و اقامه ، مسابقات مفاهیم نماز ، آداب نماز ، مسابقات مقالهنویسی پیرامون نماز و اهداف و آثار آن، مسابقات قرائت و تجوید نماز، و اهدای جوایز مناسب برای نفرات برتر.
برگزاری همایش نماز برای اولیا
حضور معلمان در نماز جماعت
حضور فعّال، عاشقانه و صمیمی مدیر، معلمان و مربیان در نماز مدارس.
یکی از راههای جذب دانشآموزان به نماز، این است که همه معلمان و حتی مدیر مدرسه را هنگام ادای فریضه نماز ببینند. دبیران و مدیر مدرسه به عنوان الگوی دانشآموزان باید در مراسم نماز شرکت کنند.(نشست توجیهی مدیران و مربیان)
انتخاب معلم پرورشی مناسب
معلم پرورشی جوان، خوشرو و خوشخلق که همواره مرتب و پاکیزه است و در برقراری ارتباطات مثبت و سازنده با دانش آموزان موفق است، میتواند از فاکتورهای اساسی جذب بچهها به نماز و فرائض دینی باشد.
ناظمین نماز
متولیان امر نماز جماعت خوشاخلاق، مرتب، با ادب و اهل نماز باشند.
استفاده از هنر در دعوت به نماز
سعی شود موقع نماز با صدای دلنشین اذان گفته شود و با رعایت ادب و با بیان عاطفی دانشآموزان به نماز دعوت شوند و در مواقع مناسب و با خوشرویی تذکراتی به افرادی که نماز نمیخوانند داده شود.
امام جماعت
امام جماعت باید خوشبیان، خوش برخورد، تمیز، منظم، جذاب و باعاطفه باشد.
برقراری ارتباط با والدین نوجوان
مربی باید با والدین دانشآموزان جلسات زیاد و ارتباط عاطفی برقرار کند و از آنان کمک بگیرد و اگر نیاز است حتی آنها را با نقش سازنده و فواید نماز آگاه سازند و آنان را توجیه کند؛ مثلاً اگر خانوادهای به نماز اهمیت ندهد و مربی تأکید به نماز کند، دانشآموز با تعارض مواجه میشود و لذا مربی باید با سعه صدر و حوصله با والدین ارتباط داشته باشد و از آنان کمک و یاری بخواهد. مربی باید مراقب باشد که نباید پیش والدین از فرزندانشان شکایت کند تا مبادا والدین با آنها بدرفتاری کنند؛ بلکه باید به بهترین شیوه با هم کمک کنند تا دانشآموز نمازخوان شود.
پرهیز از سخنرانی بین دو نماز
به گونهای که نوجوان و دانشآموز احساس کند مجبور به گوش دادن به سخنرانی است، میتوان سخنرانی را بعد از اتمام دو نماز انجام داد و دانشآموزان احساس نکنند که مجبور هستند به سخنرانی گوش دهند. در سخنرانی باید سعی شود مطالبی بیان شود که بيشتر مورد نیاز و حاجت آنها باشد. از لطیفه، معما، مسابقه، شعر (تنوع در سخنرانی) و نقش سازنده آنها باید کمک گرفت.
تسریع در خواندن نماز
نماز جماعت نباید طول بکشد، در مواقعی که دانشآموزان آمادگی روحی ندارند، به نماز جماعت فرا خوانده نشوند؛ بلکه درصورتیکه برنامه فیلم، تئاتر و... است نماز جماعت را کمی به تأخیر انداخت.
جلسات مذهبی خارج از مدرسه
تشکیل جلسات مذهبی خارج از مدرسه با شرکت داوطلبانه دانشآموزان علاقمند و تنظیم برنامههای مذهبی مناسب (نظیر آموزشهای دینی، گردشهای دستهجمعی، اجرای سرودهای مذهبی، تئاترهای سازنده، مطالعه قصهها و داستانهای دینی، مشاهده فیلمهای سودمند با مضامین مذهبی
اقامه نماز جماعت در مدارس با رعایت کامل نکات تربیتی در سنین مختلف و جلوگیری از خستگی ، ملالت و دلزدگی دانشآموزان، انجام شود؛ لذا باید سعی نمود از طولانی شدن نماز جماعت جداً خودداری شود. دعاها ، ذکرها و تعقیبات نماز بهصورت مختصر و در حدّ امکان با لحن جذّاب و در پارهای موارد ترجمه فارسی آنها خوانده شود. سخنرانی بعد از نماز جماعت بهصورت کوتاه و در خصوص مسایل تربیتی دانشآموزان ارایه شود.
بیان داستا نها و قصه های در خصوص نماز
خصوصیات ظاهری و اخلاقی امام جماعت نیز نقش مؤثر در تشویق دانشآموزان به نماز خواهد داشت.
همه
برپایی نماز جماعت مشترک در مدارس و یا مساجد نزدیک به مدارس با حضور گروه های خاص مانند : بسیجیان ، ورزشکاران ، نیروهای انتظامی،
تقسیم مسئولیت
مسئولیتهای مربوط به برگزاری نماز جماعت در مدرسه را بین دانشآموزان تقسیم کنید؛ طوری که همه دانشآموزان به صورت چرخشی این وظایف را انجام دهند. معمولا دانشآموزان به برعهده گرفتن مسئولیت و انجام مسئولیتهای محوله علاقه دارند.
برجسته ساختن نکات مثبت دانشآموزان
والدین و مربی باید سعی کنند نکات مثبت دانشآموز را برجسته کنند؛ مثلاً اگر خوب درس میخواند، آن را برجسته کنند و بگویند دانشآموز و نوجوان به این خوبی و زیرکی چه بهتر که نمازش را هم بخواند.
ارزش و احترام به افراد نمازخوان
در محیط مدرسه اگر تمام نیروهای اجرایی و خدماتی به افراد نمازخوان احترام کنند، دیگران هم به طور ناهوشیار به سوی نماز کشیده میشوند مخصوصاً برخورد نیروهای خدماتی باید حساب شده باشد؛ زیرا دانشآموزان بيشترین برخورد و ارتباط را با آنان دارند و با آنان صمیمیتر هستند؛ البته باید به گونهای عمل نشود که اولاً موجب احساس بدبینی دیگر افراد شود و ثانیاً موجب یک نوع رواج ریاکاری در نوجوانان شود.
راهکارهاي تشويق دانش آموزان به نماز عبارتند از:
- ايجاد احساس خوشايند نسبت به نماز
اولين گام اين است که تلاش کنيم نوجوان احساس خوشايندي نسبت به نماز پيدا کند، زيرا اگر احساس خوبي به نماز داشته باشد، خود به دنبال کسب اطلاعات و شناخت بيشتر نسبت به آن برميآيد.
- به کارگيري شيوههاي غيرمستقيم
از به کارگيري جبر و فشار براي انجام فريضه نماز اکيداً پرهيز کنيم . از روشهايي استفاده کنيم که مطابق رغبتها و انگيزههاي خودآگاهانه و دروني دانشآموزان باشد.
- استفاده از الگوهاي رفتاري
همانندسازي با الگوي محبوب امري طبيعي و فطري است، مشاهده والدين، دوستان، نزديکان، خويشان و ديگر الگوها در حين اقامه نماز با معنا، اثر خوشايندي در جذب او به اين فريضه مهم خواهدداشت.
- بيان خاطرههاي زيبا در اهميت و عظمت نماز
در مناسبتهاي مختلف از خاطرات زيبا و اثر بخش نماز که خود تجربه کردهايم و يا از ديگران شنيده و خواندهايم براي آنها نقل کنيم.
- توأم کردن نماز با تجارب خوشايند
با پاداش و هديه دادن بدون اطلاع قبلي و احترام بيشتر به آنان بعداز اداي نماز، خاطرهاي خوش آن لحظات را براي آنان تثبيت کنيم.
- افزايش تجربه در خواندن نماز
هيچگاه اشتباه خواندن نماز را به آنها گوشزدنکنيم ؛ بلکه ابتدا انجام اشتباه را از آنها بپذيريم و سپس به مرور زمان درصدد اصلاح آن برآييم؛ چرا که توجه به مثبتها، اعتماد به نفس و ارزشمندي را در پي خواهدداشت و با تشويق، قدرت عقل کودکان افزايش مييابد.
- توجه به عوامل افزايش گيرايي و جاذبههاي معنوي نماز
در عين رعايت سادگي و زيبايي از عوامل محيطي براي افزايش جاذبههاي نماز آنها استفاده کنيم. مثلاً:
ـ حضور با تبسم و شاداب مربيان و معلمان در هنگام اقامه نماز.
ـ تهيه چادر رنگي و زيبا براي دختران از طريق خانواده و يا مدرسه ،براي اقامه نماز.
ـ استفاده از سجاده و جانماز براي اقامه نماز.
ـ استفاده از بوي خوش هنگام نماز.
ـ استفاده از رنگهاي آرامشبخش در تهيه سجاده، چادر.
1- آگاه نبودن دانش آموزان از اهمیت و فضیلت نماز جماعت
2- نداشتن امکانات خوب و مناسب و سرویس های بهداشتی
3- عدم تشویق مکرر دبیران به نماز و اهمیت آن
4- پایبنده نبون دوستان برای هم دیگر به نماز و شناخت آن
5- نداشتن سجاده و جاکفشی و جا مهری مناسب در نماز خانه
6- نداشتن ظاهر مناسب نماز خانه و بد بو شدن آن از طریق جوراب دانش آموزان
